Gốc cây gù hương khổng lồ ấy, lần đầu nhìn thấy ông ngỡ là một tảng đá lớn. “Tảng đá” ấy được ông thuê người đào lên, đường kính gốc lên tới 7m. Giới sành gỗ lũa đánh giá, bộ lũa của ông đẹp có một không hai, hội tụ đầy đủ nhất mọi giá trị, thẩm mỹ…
Độc đáo hơn cả trong 100 tác phẩm gỗ lũa của ông Phạm Văn Trúc (Bình Định) là hai bức phơi trước gió có dáng vẻ tự nhiên, tinh tế: "Thăng Long" và "Đại Bàng tung cánh".
Bỏ cả nghề cắt tóc đang có uy tín ở một vùng và đang có nhiều học trò theo học, phó mặc cả việc làm càphê cho vợ, suốt ngày lang thang trong rừng để tìm gốc cây, rễ cây. Mặc người khen, kẻ chê, anh vẫn làm những gì mình yêu thích.
Mỗi khi bán được một tác phẩm, vợ con vui như trúng số. Nghề này cho thu nhập cao nhưng rất khó tìm nguyên liệu..." - Đó là tâm sự của nghệ nhân Nguyễn Tấn Dũng, người khai mở nghề gỗ lũa ở xứ sở ngàn hoa.
Gỗ lũa là phần lõi bên trong của các gốc cây cổ thụ khô. Là phần gốc, lại là lõi nên gỗ lũa rất cứng và không bao giờ bị mối mọt, mục nát. Từ đây, những nghệ nhân với trí tuệ sáng tạo và bàn tay khéo léo đã làm nên những tác phẩm nghệ thuật độc đáo.
Gỗ lũa thường chỉ có ở những loài cây gỗ tốt, quý hiếm hoặc những loài sống lâu năm cằn cỗi trên các khu vực đất nghèo dinh dưỡng, Chính vì vậy, lũa tìm được ở đâu không quan trọng, vấn đề chính là ở chỗ chất lượng của chính cục lũa đó. Với trí tuệ sáng tạo và bàn tay khéo léo của các nghệ nhân, gỗ lũa có thể được điêu khắc, đục chạm đã làm nên những tác phẩm nghệ thuật độc đáo.
Gỗ lũa được hình thành từ những loài cây có lõi cứng, trải qua bao sự bào mòn của mưa nắng. Tạo hóa để lại trên thân và gốc cây những dáng vẻ kỳ diệu mà không bàn tay và trí tưởng tượng nào có thể làm ra nổi. Vẻ đẹp của nó thật kỳ lạ, đó là vẻ đẹp của trời cho, là sự bay bổng kỳ thú. Từ những con lũa, người ta nghe thấy tiếng gọi của rừng, tiếng xào xạc của vòm lá và cảm nhận sâu sắc dấu ấn thời gian trên mặt gỗ.
Người Việt Nam có nhiều thú chơi tao nhã mà đầy chất nghệ thuật như thú chơi cây cảnh, thú chơi chữ, chơi diều... Một trong những thú chơi kỳ công là chơi những vật bằng gỗ, bằng đá bị thời gian và thiên niên huỷ hoại một phần, chỉ còn phần cứng nhất. Đó là lũa, phổ biến là gỗ lũa, đá lũa.
Nét độc đáo và hấp dẫn nhất của gỗ lũa là trước một tác phẩm, người ta có những cảm nhận và tưởng tượng khác nhau. Vẻ đẹp ấy là sự kết hợp giữa thiên nhiên và con mắt tưởng tượng của con người. Người ta gọi nghệ thuật chơi gỗ lũa là nghệ thuật của cái nhìn và tưởng tượng.
Trước khi đi vào lĩnh vực nghệ thuật tạo hình, tưởng cũng cần nhắc lại sơ lược về thân thế và cuộc đời đầy sự kiện ly kỳ của Sư Tổ Bồ Đề Đạt Ma, từ đó mới thấy được sự linh hoạt tuyệt diệu trong sáng tạo của nghệ nhân đời nay, qua các gốc cây, rễ cây vô tri vô giác từ vùng rừng núi xa xôi...
Gỗ lũa kết hợp với cây cảnh, đá cảnh là thú chơi và thưởng thức nghệ thuật của ông cha truyền lại. Ở Hà Nội, người làm được gỗ lũa nghệ thuật không nhiều nhưng từ lâu nó đã trở thành mặt hàng cao cấp được ưa chuộng không chỉ với người Việt Nam mà cả người nước ngoài